خبرگزاری حوزه | انسیه شاهحسینی، کارگردان سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه اظهار کرد: حضرت رسول اکرم(ص) برای همه انسانها و همه زمانها یک الگوی اخلاقی و انسانی هستند و یکی از مهمترین ویژگیهای ایشان که میتواند دستمایه بسیار ارزشمندی برای هنرمندان باشد، رأفت، رحمت و مهربانی ایشان با مردم است. وقتی از پیامبر اکرم(ص) سخن میگوییم، نباید شخصیت ایشان را تنها در قالب یک شخصیت تاریخی و متعلق به گذشته ببینیم، بلکه باید بتوانیم آن روح بزرگ انسانی را به نسل امروز معرفی کنیم. رأفت نبوی موضوعی است که امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم؛ زیرا جامعه بشری با وجود پیشرفتهای فراوان، همچنان با مسائلی مانند خشونت، بیاعتمادی، تنهایی و فاصله گرفتن انسانها از یکدیگر مواجه است. هنر میتواند این خلأ را تا اندازهای پر کند و مفاهیمی مانند محبت، گذشت، ایثار، صبوری و احترام به انسان را از طریق داستان و تصویر به مخاطب منتقل کند. هنرمند اگر با شناخت درست از سیره پیامبر(ص) وارد این عرصه شود، میتواند آثاری خلق کند که مخاطب را صرفاً با یک مفهوم دینی مواجه نکند، بلکه او را با یک تجربه انسانی و عاطفی روبهرو سازد؛ تجربهای که در آن مهربانی و رأفت به عنوان یک نیاز واقعی زندگی امروز دیده شود.
وی افزود: یکی از مهمترین ظرفیتهای سیره پیامبر اکرم(ص)، همین جنبه انسانی و قابل فهم آن برای تمام مخاطبان است. وقتی درباره مهربانی پیامبر(ص) با کودکان، یتیمان، نیازمندان، خانواده و حتی کسانی که با ایشان رفتار مناسبی نداشتند سخن میگوییم، در واقع با مجموعهای از موقعیتهای داستانی روبهرو هستیم که قابلیت تبدیل شدن به آثار هنری را دارند. یک هنرمند میتواند از یک رفتار ساده، یک داستان بزرگ انسانی خلق کند. گاهی یک نگاه، یک برخورد، یک گذشت یا دستگیری از یک انسان میتواند از دهها جمله مستقیم و شعاری تأثیرگذارتر باشد. مشکل ما این است که گاهی در تولید آثار دینی، تصور میکنیم هرچه بیشتر توضیح بدهیم، اثرگذاری بیشتر خواهد شد؛ در حالی که زبان هنر زبان توضیح دادن نیست، زبان نشان دادن و احساس کردن است. اگر قرار است رأفت پیامبر(ص) را به مخاطب معرفی کنیم، باید آن را در رفتار شخصیتها، در روابط انسانی و در فضای داستان ببینیم. مخاطب باید خودش به این نتیجه برسد که پیامبر(ص) مظهر رحمت و مهربانی بودهاند، نه اینکه فیلم یا اثر هنری از ابتدا تا انتها این موضوع را برای او تکرار کند. چنین رویکردی میتواند آثار دینی را از کلیشه و شعار فاصله داده و آنها را به آثار ماندگار و تأثیرگذار تبدیل کند.
این کارگردان سینما و تلویزیون با اشاره به ضرورت توجه به گروههای مختلف سنی در تولید آثار مرتبط با سیره پیامبر(ص) تصریح کرد: نمیتوان برای همه مخاطبان یک نسخه واحد نوشت و تولید کرد. کودک، نوجوان، جوان و بزرگسال هرکدام زبان و جهان ذهنی متفاوتی دارند و هنرمند باید این تفاوت را جدی بگیرد. برای کودک میتوان از قصه، تصویر، کتاب مصور، پویانمایی و نمایش استفاده کرد و مفهوم رأفت را در قالب داستانهایی ساده و شیرین به او نشان داد. کودک باید از طریق یک اتفاق کوچک بفهمد که مهربانی با دیگران چه معنایی دارد. در مورد نوجوان، میتوان به سراغ داستانهای پرکششتر رفت؛ داستانهایی که قهرمان آنها با یک انتخاب اخلاقی مواجه میشود و مخاطب نوجوان بتواند خودش را در آن موقعیت ببیند. برای بزرگسال نیز میتوان آثار پیچیدهتر و عمیقتری تولید کرد که ابعاد اجتماعی، اخلاقی و حتی روانشناختی سیره پیامبر اکرم(ص) را بررسی کنند. بنابراین، رأفت نبوی یک موضوع محدود به کتابهای کودکان یا آثار مناسبتی نیست، بلکه یک مفهوم گسترده هنری است که میتواند در قالبهای مختلف و برای تمام گروههای سنی مورد استفاده قرار گیرد.
شاهحسینی ادامه داد: سینما و تلویزیون در این زمینه مسئولیت بسیار مهمی دارند، زیرا قدرت تصویر در انتقال مفاهیم اخلاقی بسیار زیاد است. ما میتوانیم با یک صحنه درست و یک شخصیتپردازی باورپذیر، مفهومی را منتقل کنیم که شاید با ساعتها سخنرانی امکان انتقال آن وجود نداشته باشد. اما رسیدن به این هدف نیازمند فیلمنامه خوب است. اگر فیلمنامه ضعیف باشد، حتی بهترین موضوع هم نمیتواند به یک اثر موفق تبدیل شود. درباره شخصیت پیامبر اکرم(ص) حساسیت بیشتری وجود دارد و نویسنده و کارگردان باید علاوه بر برخورداری از دانش هنری، مطالعه و پژوهش کافی درباره سیره ایشان داشته باشند. نمیتوان با چند روایت پراکنده و اطلاعات سطحی سراغ چنین موضوعی رفت. هنرمند باید بداند چه چیزی را میخواهد روایت کند و چرا. همچنین باید مخاطب امروز را بشناسد و بداند که چگونه میتوان یک مفهوم ارزشمند دینی را بدون تحمیل و شعار به او منتقل کرد. اگر این دو عنصر یعنی پژوهش و خلاقیت در کنار یکدیگر قرار بگیرند، میتوان انتظار داشت که آثار ارزشمندی در این زمینه تولید شود.
وی با تأکید بر نقش داستان در انتقال مفاهیم نبوی بیان کرد: به نظر من، یکی از مهمترین راهها برای نزدیک کردن نسل امروز به حضرت رسول(ص)، قصهگویی است. انسان از گذشتههای دور با قصه زندگی کرده و مفاهیم مهم زندگی خود را از طریق داستان آموخته است. ما نیز باید بتوانیم قصههای مربوط به سیره پیامبر(ص) را با زبان امروز بازآفرینی کنیم. البته بازآفرینی به معنای تغییر دادن حقیقت تاریخی نیست؛ بلکه به این معناست که هنرمند بتواند با حفظ اصالت موضوع، آن را در قالبی عرضه کند که مخاطب امروز با آن ارتباط برقرار کند. اگر کودک داستانی درباره مهربانی پیامبر(ص) بشنود و بعد در زندگی خودش تلاش کند با دوست یا همکلاسیاش مهربانتر باشد، آن اثر هنری کار خود را انجام داده است. اگر نوجوان بعد از دیدن یک فیلم درباره سیره نبوی، در برابر یک موقعیت دشوار اخلاقی به فکر گذشت و بخشش بیفتد، هنر توانسته است پیام خود را منتقل کند. این همان نقطهای است که هنر و تربیت اخلاقی به یکدیگر میرسند.
این کارگردان بیان کرد: البته نباید تصور کنیم که آثار دینی الزاماً باید خشک، سنگین و صرفاً آموزشی باشند. اتفاقاً اگر بخواهیم مخاطب کودک و نوجوان را جذب کنیم، باید از زبان جذاب و خلاقانه استفاده کنیم. امروز کودکان و نوجوانان با حجم بسیار زیادی از تولیدات تصویری و سرگرمی مواجه هستند و اگر اثر ما از نظر هنری ضعیف باشد، طبیعی است که نمیتواند با آنها ارتباط برقرار کند. بنابراین لازم است در حوزه تولید آثار مرتبط با پیامبر اکرم(ص)، به کیفیت توجه جدی شود. طراحی شخصیت، موسیقی، تصویر، فیلمنامه، کارگردانی و حتی انتخاب رنگ در آثار کودک و نوجوان اهمیت دارد. در حوزه بزرگسال نیز باید به سراغ موضوعاتی رفت که بتواند مخاطب را به فکر وادارد. رأفت نبوی میتواند در کنار جنبه فردی، موضوعی اجتماعی نیز باشد؛ یعنی نشان دهیم جامعهای که بر پایه رحمت، همدلی و احترام بنا شود، چگونه میتواند انسانیتر و سالمتر باشد.
شاهحسینی با اشاره به ظرفیت هنرهای مختلف گفت: نباید ظرفیت پرداختن به سیره پیامبر(ص) را فقط در سینما و تلویزیون جستوجو کنیم. ادبیات، شعر، نقاشی، تصویرگری، تئاتر، موسیقی، پویانمایی و حتی هنرهای جدید نیز میتوانند در این زمینه فعال باشند. هر هنر زبان خاص خود را دارد و میتواند بخشی از شخصیت پیامبر اکرم(ص) را برای مخاطب روایت کند. ممکن است یک تصویر ساده و زیبا برای کودک بسیار تأثیرگذار باشد، در حالی که یک فیلم سینمایی برای مخاطب بزرگسال اثر بیشتری داشته باشد. مهم این است که هنرمند بتواند زبان مناسب را پیدا کند. همچنین باید میان هنرمندان و پژوهشگران حوزه دین ارتباط بیشتری ایجاد شود. هنرمند به خلاقیت نیاز دارد و پژوهشگر به دقت و صحت؛ اگر این دو ظرفیت کنار هم قرار بگیرند، میتوان آثار هنری ارزشمند و در عین حال دقیق تولید کرد. این همکاری میتواند مانع از آن شود که آثار دینی یا از نظر هنری ضعیف باشند یا از نظر محتوایی دچار اشکال شوند.
وی در ادامه گفت: نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، فاصله گرفتن از تولیدات صرفاً مناسبتی است. حضرت رسول اکرم(ص) متعلق به یک مناسبت خاص نیستند. اگر قرار باشد هر سال در یک مناسبت، چند اثر تولید کنیم و بعد موضوع را کنار بگذاریم، نمیتوانیم جریان پایدار فرهنگی ایجاد کنیم. باید برای تولید آثار نبوی یک برنامه بلندمدت داشته باشیم و از هنرمندان حمایت شود تا بتوانند چند سال روی یک موضوع کار کنند. حتی میتوان مجموعههای داستانی، پویانمایی و فیلمهایی تولید کرد که هرکدام بخشی از سیره پیامبر(ص) را برای گروه سنی مشخصی روایت کنند. چنین آثاری میتوانند به مرور تبدیل به یک سرمایه فرهنگی شوند و نسلهای مختلف از آنها استفاده کنند. مهم این است که نگاه ما به این موضوع، نگاه پروژهای و کوتاهمدت نباشد، بلکه آن را بخشی از وظیفه فرهنگی و هنری کشور بدانیم.
کارگردان فیلم «شب به خیر فرمانده» در بخش دیگری از سخنان خود بیان کرد: امروز بیش از هر چیز نیاز داریم از شخصیت پیامبر اکرم(ص) تصویری ارائه کنیم که برای نسل جدید قابل لمس باشد. منظور این نیست که مقام و جایگاه ایشان را ساده کنیم؛ بلکه باید از ظرفیتهای انسانی و اخلاقی سیره ایشان برای ارتباط با مخاطب استفاده کنیم. وقتی نوجوان میبیند پیامبر(ص) با انسانها چگونه رفتار میکردند، چگونه به دیگران احترام میگذاشتند و چگونه در برابر دشواریها صبر و مدارا داشتند، میتواند از این رفتارها برای زندگی خودش الگو بگیرد. هنر باید بتواند این فاصله تاریخی را از میان بردارد. اگر مخاطب احساس کند که پیام رأفت پیامبر(ص) هنوز برای زندگی امروز او کاربرد دارد، آن اثر توانسته است ارتباطی واقعی ایجاد کند. به همین دلیل است که من معتقدم پرداختن هنرمندانه به سیره نبوی باید با زندگی واقعی مردم پیوند داشته باشد و از مسائل انسانی روز فاصله نگیرد.
شاهحسینی در پایان تأکید کرد: رأفت حضرت رسول اکرم(ص) یک گنجینه بزرگ برای عالم هنر است و هنرمندان میتوانند از این گنجینه برای خلق آثار فراوانی استفاده کنند؛ آثاری که هم ارزش هنری داشته باشند و هم بتوانند بر رفتار و نگاه مخاطب اثر بگذارند. مهم این است که این مسیر با شناخت، پژوهش، خلاقیت و نگاه حرفهای دنبال شود. ما باید به جای آنکه صرفاً درباره مهربانی پیامبر(ص) سخن بگوییم، بتوانیم مهربانی را در آثارمان زندگی کنیم و به مخاطب نشان دهیم. اگر کودکان ما از طریق یک قصه با محبت پیامبر(ص) آشنا شوند، نوجوانان از طریق یک فیلم یا نمایش با منش ایشان ارتباط برقرار کنند و بزرگسالان نیز در آثار ادبی و سینمایی با ابعاد عمیقتر رأفت نبوی مواجه شوند، در حقیقت هنر توانسته است نقش خود را در انتقال این میراث ارزشمند ایفا کند. به باور من، آینده تولیدات دینی باید به سمت آثاری برود که هم از نظر هنری حرفهای باشند و هم بتوانند پیام رحمت و رأفت نبوی را با زبانی صمیمی، انسانی و ماندگار به همه نسلها منتقل کنند.
انتهای پیام
نظر شما